EU-Hof: strikte regels voor nieuw soort gentech gewassen

25 juli 2018 // Dossier: Europa / Genetische modificatie
− door: Tobias Manuhutu
  • comment
  • delen
  • tweet
  • e-mail
  • print

De nieuwe gentechnieken waarmee het DNA van landbouwgewassen gericht kan worden aangepast, vallen onder de strikte EU-wet voor genetische modificatie. Dat heeft het Europese Hof van Justitie bepaald in een verregaande uitspraak. Over deze kwestie wordt al jarenlang gesteggeld tussen bedrijven, de biologische sector en belangenorganisaties zoals Greenpeace. En ook de Europese lidstaten zijn verdeeld.

Het arrest heeft grote gevolgen voor de ontwikkeling van bijvoorbeeld nieuwe groente of fruitsoorten in Europa. De laatste jaren zijn er allerlei goedkope en relatief simpele DNA-technieken uitgevonden, zoals de onder wetenschappers populaire CRISPR-Cas9-methode. Deze technieken mogen in sommige andere landen inmiddels worden gebruikt zonder strenge regels.

Verdeelde reacties

Het Hof heeft nu bepaald dat gewassen die worden aangepast met deze methoden in de EU uitvoerig moeten worden getoetst op risico’s voor mens, dier en milieu. Ook moeten de aangepaste tomaten of aardappelen in de winkel gelabeld worden als gentech. Hiermee vallen ze onder het strikte regime van de traditionele genetisch gemodificeerde planten. Belangenorganisaties als Greenpeace en Friends of the Earth reageren verheugd op de uitspraak.

De uitspraak is een tegenvaller voor Nederlandse bedrijven die deze zaden willen gaan ontwikkelen, waaronder het bedrijf KeyGene dat zo’n nieuwe techniek had uitgevonden. De bedrijven zeggen dat de kosten om aan deze regels te voldoen in de miljoenen euro’s lopen en dat het besluit over toelating enorm lang duurt door de verdeeldheid tussen de EU-lidstaten. Hierdoor is de verwachting dat er weinig interesse is om deze zaden te ontwikkelen voor de Europese markt.

Verrassende wending

De technieken verschillen van de klassieke vorm van genetische modificatie. Hierbij wordt een eigenschap – zoals een resistentie voor een ziekte of onkruidverdelger – uit een ander soort plant of organisme in een gewas gestopt. Een bekend voorbeeld zijn de RoundUp Ready soja en maïs in de Verenigde Staten, waarbij een gen uit een bacterie zorgt voor een resistentie tegen de controversiële onkruidbestrijder RoundUp.

Bij de nieuwe technieken wordt er geen eigenschap toegevoegd, maar een gerichte mutatie gemaakt in het DNA van een plant. Ook hierdoor kan bijvoorbeeld een resistentie ontstaan.

Bedrijven wijzen erop dat er met de nieuwe technieken veranderingen worden veroorzaakt in het DNA die lijken op klassieke mutagenese, een methode waarbij zaden worden bestraald of behandeld met chemicaliën. Deze zijn vrijgesteld van de EU-wet en dus hoopten bedrijven dat dit ook zou gelden voor de nieuwe technieken.

Het Europese Hof trekt een streep door deze vergelijking. De bestraalde of chemisch behandelde zaadjes zijn vrijgesteld, omdat deze decennia lang zijn verkocht zonder incidenten waardoor gesproken kan worden over een “geschiedenis van veilig gebruik”. Dat is nog niet het geval met de nieuwe technieken, schrijft het Hof. Dat is verrassende wending, omdat de advocaat-generaal (de belangrijkste adviseur van de rechters) eerder wel meeging in die vergelijking.

Dit verhaal is onderdeel
van het onderzoek naar:

Genetische modificatie

Genetisch gemodificeerd voedsel is al twintig jaar een controversieel onderwerp. Nieuwe wetenschappelijke ontwikkelingen zetten het debat wederom op scherp.