Grote ambities EU en VS bij onderhandelingen handelsverdrag

30 december 2013 // Dossier: Europa / TTIP
− door: Tobias Manuhutu
  • comment
  • delen
  • tweet
  • e-mail
  • print

De Europese Unie en de Verenigde Staten hebben in de week voor Kerst voor de derde keer gesproken over het sluiten van een verdrag met vergaande handelsafspraken: een vrijhandelsakkoord. Eén van de belangrijkste ambities is het hebben van gelijke regels en standaarden, en dat is een ingewikkelde klus. Toch heerst er optimisme bij regeringsleiders, maar er zijn ook zorgen bij verschillende organisaties.

In het vrijhandelsverdrag willen de Europese Unie (EU) en de Verenigde Staten (VS) afspreken om handelsbarrières voor elkaar weg te nemen. Bijvoorbeeld het verlagen van invoertarieven, het gelijktrekken van regels en standaarden en het openstellen van overheidsaanbestedingen voor elkaars bedrijven.

Het verdrag wordt ook wel het Transatlantic Trade and Investment Partnership (TTIP) genoemd, of zoals betrokkenen het afgekort uitspreken: T-TIP.  Het doel van deze handelsafspraken is om economische groei in beide werelddelen te stimuleren. Volgens de onderhandelingspartijen gaat dat ook gebeuren, wanneer het verdrag in werking treedt.

De Europese Commissie heeft aan het Centre for Economic Policy Research gevraagd om de gevolgen van een handelsverdrag tussen de EU en de VS te onderzoeken.

Uitkomst van het onderzoek11Lees het rapport ‘Reducing Transatlantic Barriers to Trade and Investment: An Economic Assessment’ via de website van de EU.: de effecten zijn positief voor beide economieën. In het rapport staat bijvoorbeeld dat de export van de EU naar de VS toeneemt met 28 procent. En een familie in de EU met vier gezinsleden heeft door het verdrag gemiddeld 545 euro extra per jaar te besteden, voor een vierpersoonsgezin in de VS is dit 655 euro.

Maar zulke effecten bereik je alleen als er, zoals in het rapport staat beschreven, een “ambitieus en veelomvattend” verdrag wordt gesloten. Dat betekent dat de partijen verder moeten gaan dan het verlagen of wegnemen van invoertarieven, waar traditioneel handelsafspraken over gaan. De onderhandelingen zijn daarom wel een stuk complexer.

Veelomvattend verdrag

Al decennia lang maken landen met elkaar afspraken over vrije handel. Dat de Europese Unie en de Verenigde Staten nu besluiten om te gaan onderhandelen over een vrijhandelsakkoord, heeft volgens kenners te maken met de economisch mindere tijden en de opkomst van economieën als China en Brazilië. Omdat het uitonderhandelen van zo’n vrijhandelsverdrag toch een ingewikkelde kwestie is, was er volgens D66-Europarlementarier Marietje Schaake eerder “een gebrek aan politieke wil en politiek leiderschap om dat te regelen”22Marietje Schaake is woordvoerder over TTIP namens de Liberale fractie in het Europees Parlement. Lees het volledige interview met haar op de achterpagina..

De eerste aanzet voor het vrijhandelsverdrag kwam op 29 november 2011. Toen richtten de Europese Unie en de Verenigde Staten een werkgroep op, de High Level Working Group on Jobs and Growth, die aanbevelingen moest formuleren om de economische banden tussen de EU en de VS verder te verstevigen. In februari van dit jaar adviseerde deze groep om onderhandelingen te starten voor een veelomvattend vrijhandelsverdrag33Lees het verslag van de werkgroep op de website van de Europese Commissie.. President Barack Obama kondigde in zijn jaarlijkse toespraak voor het Congres, de State of Union, aan dat hij de onderhandelingen voor zo’n verdrag met de Europeanen wilde starten.

De onderhandelingsteams hebben inmiddels drie keer bij elkaar gezeten: in juli, november en december.

De hoofdonderhandelaars hebben tijdens de persconferentie van de laatste onderhandelingsronde aangegeven dat zij nog steeds de intentie hebben om een breed handelsverdrag te sluiten, zoals de High Level Working Group on Jobs and Growth heeft voorgesteld.

De ambitie van het verdrag ligt niet alleen in de breedte van het aantal onderwerpen, maar ook in de wil om afspraken te maken die andere landen overnemen. “Het zou heel erg helpen als de Europese Unie en de Verenigde Staten dezelfde standaarden zouden aannemen waardoor wijzelf de wereldstandaard zetten”, zegt Europarlementariër Schaake. “Daardoor hoeven we ons niet meer aan te passen aan andere technische standaarden. Andere landen moeten zich op die manier aan ons aanpassen. Dat scheelt onze industrie, onze dienstensector en dus onze economie geld en tijd.”

Om het punt van gelijke standaarden te concretiseren wordt vaak het voorbeeld van veiligheidseisen van auto’s aangehaald. Het verdrag zou ervoor moeten zorgen dat deze eisen worden gelijkgetrokken, zodat het niet meer nodig is om een auto die goedgekeurd is in de EU opnieuw te laten testen in de VS en omgekeerd.

Heikele kwesties tussen EU en VS

De onderhandelingen voor het vrijhandelsverdrag zijn complex. Als het om de inhoud gaat, hebben de EU en de VS in het verleden verschillende aanvaringen gehad over handel. Sinds 1995 heeft de Wereldhandelsorganisatie 51 geschillen tussen de EU en de VS behandeld.

Een voorbeeld hiervan zijn onderwerpen rondom het landbouwbeleid. De VS is soepeler op het gebied van hormoonvlees en genetisch gemodificeerd voedsel; in de EU zijn veel van deze producten verboden omdat de EU vraagtekens zet bij de gezondheidseffecten op lange termijn.

“Het idee bestaat over en weer dat de ander de producten weert”, zegt Europarlementariër Schaake. “Een blame game. Landbouwproducten omvatten in principe een klein deel van trans-Atlantische handel als het gaat om economische waarde. Maar als je kijkt naar de politieke macht vanuit deze sector is dat een stuk steviger.”

Een ander heikel punt zijn de intellectuele eigendomsrechten. Dit onderwerp staat specifiek genoemd in het verslag van de werkgroep die de onderhandelingen heeft voorbereid. Het ACTA (Anti-Counterfeiting Trade Agreement), een verdrag over intellectuele eigendomsrechten tussen onder meer de EU en de VS, werd door het Europees Parlement weggestemd na breed protest.

Europarlementariër Schaake zegt er scherp op toe te zien dat TTIP niet die kant op gaat. Burgerrechtenorganisatie Bits of Freedom pleitte samen met andere organisaties eerder dit jaar om de intellectuele eigendomsrechten te schrappen van de onderhandelingsagenda. Aan die oproep hebben de EU en de VS geen gehoor gegeven, want zij willen in principe geen onderwerpen uitsluiten van het verdrag.

De Amerikaanse president Obama besprak met Europese regeringsleiders het vrijhandelsakkoord tijdens een G8-bijeenkomst in juni 2013. © European Union, 2013.

De Amerikaanse president Obama besprak met Europese regeringsleiders het vrijhandelsakkoord tijdens een G8-bijeenkomst in juni 2013. © European Union, 2013.

De Europese Commissie schrijft in een document op haar website dat er geen controversiële onderwerpen uit het ACTA-verdrag in het vrijhandelsverdrag voor zullen komen. “De ACTA-bepalingen over het handhaven van intellectuele eigendomsrechten op internet maken bijvoorbeeld geen onderdeel uit van de onderhandelingen. Evenals ACTA’s bepalingen over strafrechtelijke vervolging.”

Gemengde reacties van belangengroepen

Burgerrechtenorganisatie Bits of Freedom kijkt dus kritisch naar de besprekingen over het vrijhandelsakkoord. Dat geldt ook voor de Europese consumentenorganisatie BEUC, waar de Nederlandse Consumentenbond lid van is. In een persbericht van november schrijft BEUC dat de huidige Europese regels niet door het verdrag mogen worden aangetast. De consumentenorganisatie roept de EU en de VS op om transparant te zijn over de onderhandelingen.

De Nederlandse werkgeversorganisatie VNO-NCW is wel enthousiast over TTIP. Winand Quaedvlieg44Lees het volledige interview met Winand Quaedvlieg van VNO-NCW op de achterpagina., secretaris Internationaal Economisch en Sociaal Beleid bij VNO-NCW, pleit voor een evenwichtig en breed verdrag dat voordelig is voor beide partijen. Hij zegt dat het akkoord een substantiële stimulans zal zijn voor de economie. “Het levert ook dynamische effecten op: investeringen over en weer. De markt wordt groter omdat de productstandaarden geharmoniseerd worden. Het levert economisch echt wat op.”

 

Dit is het eerste verhaal over het vrijhandelsverdrag dat de EU en de VS willen sluiten. Het artikel is bedoeld ter introductie van het onderwerp. Wij volgen de komende tijd de onderhandelingen en publiceren hierover in de nabije toekomst meer verhalen.

Dit verhaal is onderdeel
van het onderzoek naar:

TTIP

De EU en de VS onderhandelen over het Transatlantic Trade and Investment Partnership (TTIP), een groot vrijhandelsakkoord. Wij volgen deze besprekingen.