gentechniek

Ministerie wil geen risicobeoordeling voor nieuw soort gentech gewassen

6 oktober 2017 // Dossier: Europa / Genetische modificatie
− door: Tobias Manuhutu en Eva Müller
  • comment
  • delen
  • tweet
  • e-mail
  • print

Landbouwgewassen waarvan het DNA is aangepast met één van de nieuwe gentechnieken, hoeven volgens een voorstel van het ministerie van Infrastructuur en Milieu niet onder de regels voor genetische modificatie te vallen. Hierdoor ontlopen de gewassen de langdurige en kostbare Europese toelatingsprocedure, waaronder de risicobeoordeling van de EFSA, de voedselveiligheidwaakhond van de EU.

Het is voor de eerste keer dat het ministerie zich zo expliciet uitspreekt over de nieuwe gentechnieken, die ook bekend staan als de nieuwe veredelingstechnieken (new breeding techniques). Al tien jaar buigt de EU zich over de vraag of deze technieken wel of niet onder de wet voor genetische modificatie moeten vallen, met als gevolg dat er veel onzekerheid hierover is.

Het zou een belangrijke overwinning zijn voor de Nederlandse zaadbedrijven wanneer de technieken niet onder de wet zouden vallen. Zij staan te popelen om met deze nieuwe technieken aan de slag te gaan. Belangenorganisaties als Greenpeace en de biologische sector vinden dat deze technieken wel onder de wet voor genetische modificatie moeten vallen. De gewassen vallen dan onder een strikt regime. Ze worden getest op risico’s voor mens en milieu, moeten via een stemming van de EU-lidstaten worden toegelaten en de producten hiervan moeten gelabeld zijn zodat consumenten de keuze hebben om gentech producten te mijden.

Diepe verdeeldheid

“Omdat veel van deze technieken nieuw zijn, is het nog niet mogelijk om volledig de potentiële nadelige effecten te kunnen beoordelen”, schrijven diverse belangenorganisaties, waaronder Greenpeace, Friends of the Earth (de internationale beweging waar Milieudefensie onderdeel van uitmaakt) en IFOAM EU, de Europese tak van de belangenorganisatie voor biologische voedselproductie. “Het is onverantwoordelijk om deze nieuwe ggo’s op de markt te brengen zonder vooraf een risicobeoordeling te doen.” Ggo’s is de afkorting voor genetisch gemodificeerde organismen.

Zadenbedrijven gruwen van de gedachte dat ook de nieuwe gentechnieken onder deze Europese regels vallen. Het toelatingssysteem is kostbaar en duurt erg lang, onder meer vanwege de diepe verdeeldheid tussen de Europese lidstaten onderling en de Europese Commissie. Plantum, de brancheorganisatie van zadenbedrijven, zegt dat alleen grote multinationals deze procedure aandurven, als ze een veel geteeld gewas als maïs of soja op de markt willen brengen. Dit blijkt ook uit de toelatingsaanvragen voor gentech gewassen de afgelopen jaren in de EU. De vrees bestaat bij Plantum dat een ongelijk speelveld zal ontstaan tussen Europa en de rest van de wereld, wanneer ook de nieuwe technieken onder het Europees gentech regime vallen. Nederlandse bedrijven spelen internationaal een belangrijke rol in de markt voor zaden.

Voorwaarden

Het Nederlands plan stelt als voorwaarde dat er alleen DNA in het gewas mag worden ingebracht van een plant waarmee het kan kruisen. Ook mogen er geen moleculen in het gewas achterblijven die worden gebruikt bij de modificatie. Door deze eisen is het alleen mogelijk om nieuwe plantenrassen te maken die ook via de huidige methoden ontwikkeld kunnen worden, schrijft het ministerie, zoals de klassieke wijze van veredelen (het selecteren en kruisen van planten) of met technieken die al zijn vrijgesteld van de wet. Wanneer hieraan wordt voldaan, is er volgens het ministerie geen aanleiding om de plant te toetsen op veiligheid voor mens en milieu. Plantum kan zich in deze argumentatie vinden.

Met de nieuwe gentechnieken11De bekendste nieuwe techniek heet Crispr-Cas. Volgens wetenschappers een revolutie, omdat de techniek erg makkelijk en goedkoop is. Bekijk via deze animatie hoe Crispr werkt. is het onder meer mogelijk om een specifieke eigenschap in het DNA van de plant aan te passen, waardoor deze aan of uit wordt gezet. Dit werkt sneller dan de methoden die zadenbedrijven nu inzetten. De plant kan door deze mutatie bijvoorbeeld resistent gemaakt worden tegen een bepaalde ziekte, tolerant worden voor een onkruidverdelger of beter bestendig gemaakt worden tegen droogte. De nieuwe gentechnieken verschillen van de huidige gentech gewassen, waarbij een eigenschap uit ander organisme, zoals een bacterie of een ander soort gewas, in de plant wordt overgezet.

Begin september heeft Nederland het plan gepresenteerd in Brussel aan de andere Europese lidstaten en de Europese Commissie. Om duidelijkheid te scheppen over de nieuwe gentechnieken, wil Nederland de Europese wet over genetische modificatie aanpassen. Maar volgens Plantum kun je al op basis van de huidige wettekst de nieuwe gentechnieken vrijstellen. “Dat zou veel sneller zijn”, zegt Plantum-directeur Niels Louwaars. “En die snelheid is nodig, omdat het in het buitenland snel gaat.”

Terwijl de Europese politici al jaren in een impasse zitten, ligt er ook een zaak bij het Europees Hof van Justitie die van grote invloed kan zijn op hoe de nieuwe technieken beoordeeld zullen worden. Waarschijnlijk zal het Hof in 2018 een uitspraak doen. In tegenstelling tot de Europese Commissie wil Nederland niet het oordeel van de rechter afwachten, maar nu al een discussie voeren.

Dit verhaal is onderdeel
van het onderzoek naar:

Genetische modificatie

Genetisch gemodificeerd voedsel is al twintig jaar een controversieel onderwerp. Nieuwe wetenschappelijke ontwikkelingen zetten het debat wederom op scherp.